Waarom worden vogels geringd?
Het ringen van vogels is een belangrijk hulpmiddel voor vogelonderzoek. Wereldwijd worden er al meer dan honderd jaar vogels geringd. Door een vogel een unieke ring te geven, kunnen onderzoekers informatie verzamelen over onder andere levensduur, trekgedrag, broedsucces en overleving. Deze kennis is essentieel voor wetenschappelijk onderzoek en draagt bij aan de bescherming en het beheer van vogelpopulaties.
Een metalen pootring wordt aangebracht bij een roodborst. Foto door Sem Verheij.
Bij de ontwikkeling en toepassing van vogelringen staan veiligheid en een zo klein mogelijke negatieve invloed op de vogel centraal. Al vroeg werden hiervoor algemene richtlijnen opgesteld voor vogelmarkeringen (Marion et al., 1977). Deze uitgangspunten vormen nog steeds de basis voor het verantwoord inzetten van vogelringen in wetenschappelijk onderzoek. Daarnaast mogen wilde vogels uitsluitend worden gevangen en geringd door personen met een geldige ringmachtiging van het Vogeltrekstation. Dit geldt zowel voor metalen pootringen als kleurringen.
Voor de meeste vogelsoorten is een metalen pootring voldoende. Soms is het echter nodig de vogel opnieuw te vangen om de unieke code op de ring af te kunnen lezen. In sommige gevallen wordt daarom naast de metalen ring ook gebruikgemaakt van een gekleurde plastic ring. Deze ringen hebben een zwarte of witte inscriptie, die groter is dan die op een metalen ring. Kleurringen maken het mogelijk om individuele vogels op afstand te herkennen, bijvoorbeeld met een verrekijker, telescoop of camera. Daardoor hoeven vogels niet opnieuw te worden gevangen om ze te identificeren. Afhankelijk van de grootte van de vogel, kunnen deze kleurringen om de poot of om de hals worden aangebracht.
Dankzij gekleurde pootringen is deze grutto op afstand te herkennen. Foto door Astrid Kant.
Pootringen
De meest gebruikte ring is de metalen pootring. Deze is voorzien van een unieke code, waardoor iedere vogel individueel herkenbaar is wanneer deze wordt teruggevonden of opnieuw wordt gevangen.
Metalen pootringen worden al meer dan een eeuw gebruikt en vormen de basis van het internationale ringonderzoek. Ze zijn licht, duurzaam en ontworpen om een leven lang mee te gaan zonder de vogel in het normale gedrag te hinderen.
Hiernaast een kleine selectie oude ringen. Middels de tekst weten we dat het een Nederlandse ring betreft, namelijk ‘Vogeltrekstation Arnhem Holland’. Ook de afkorting NLA wordt gebruikt voor Nederlandse ringen. De getallen zijn een unieke combinatie, waaraan de individuele vogel herkend kan worden.
De code op een metalen ring is eigenlijk alleen van dichtbij af te lezen. Daarom kan een halsband of andere kleurring soms een waardevolle aanvulling zijn. Gekleurde pootringen worden zowel bij kleine als bij grotere vogels gebruikt. Bij zangvogels bestaan gekleurde pootringen vaak enkel uit één of twee gekleurde ringetjes per pootje, vaak zonder inscriptie. Bij grotere vogels, zoals roofvogels en watervogels, wordt gebruiktgemaakt van grotere gekleurde plastic ringen met inscriptie.
Het aanbrengen van een gekleurde pootring bij een knobbelzwaan. Foto door Sem Verheij.
Halsbanden
Halsbanden worden vooral gebruikt bij grotere watervogels, zoals eenden, ganzen en zwanen. Bij deze vogels zijn de poten niet altijd goed zichtbaar, bijvoorbeeld tijdens het zwemmen of foerageren in het gras. Ook een gekleurde pootring is dan lastig of zelfs onmogelijk af te lezen. Een halsband daarentegen is goed zichtbaar en biedt de mogelijkheid om individuele vogels jarenlang te volgen zonder dat ze opnieuw gevangen hoeven te worden. Hierdoor kunnen onderzoekers meer waarnemingen verzamelen over trekbewegingen, overleving, broedsucces en het gebruik van leefgebieden.
Omdat halsbanden opvallend zijn, krijgen we regelmatig de vraag of de vogel hier geen last van heeft. Dat is een begrijpelijke vraag. Juist daarom wordt al tientallen jaren onderzoek gedaan naar de mogelijke effecten van halsbanden op vogels. De meeste studies laten geen aantoonbaar effect zien op de overleving van volwassen vogels. Zo vonden Samuel et al. (1990) geen verschil in de overleving van volwassen Canadese ganzen met een halsband ten opzichte van vogels met alleen een metalen ring. Menu et al. (2000) vonden eveneens geen effect van halsbanden op de overleving van grote sneeuwganzen. Ook Schreven & Voslamber (2022) vonden geen effect op de overleving van in Nederland geringde grauwe ganzen.
Niet alle onderzoeken komen echter tot dezelfde conclusie. Alisauskas & Lindberg (2002) vonden bij Kolganzen en Canadese ganzen wel een negatief effect van halsbanden op de overleving. Hoewel ze de precieze oorzaak niet hebben onderzocht, vermoeden de onderzoekers dat arctische broedgebieden en lange migratieafstanden bepalend zouden kunnen zijn. Dit laat zien dat mogelijke effecten kunnen verschillen tussen soorten en omstandigheden. Het gebruik van halsbanden wordt daarom voortdurend geëvalueerd en het ontwerp, het materiaal en de toepassing worden waar nodig aangepast. Het welzijn van de vogel staat daarbij altijd voorop. Halsbanden worden alleen gebruikt wanneer een metalen pootring alleen onvoldoende informatie zou opleveren en wanneer de wetenschappelijke meerwaarde opweegt tegen de mogelijke belasting.
Halsbanden kunnen soms de indruk wekken (te) strak te zitten omdat ze de veren van de hals enigszins indrukken. Bedenk echter dat de hals van een gans of zwaan veel dunner is dan de uitstaande veren doen vermoeden. Halsbanden zijn zo ontworpen dat ze vrij rond de hals kunnen bewegen, en worden gemaakt van een dunner en flexibeler plastic dan gekleurde pootringen.
Een grauwe gans met halsband en metalen pootring.
(Kleur)ring gezien? Geef het door!
Heeft u een metalen ring of kleurring gevonden of afgelezen? Uw waarneming is waardevol voor wetenschappelijk onderzoek. We ontvangen deze informatie graag! U kunt dit doorgeven via onze pagina Ring gevonden.
Leest u regelmatig kleurringen af? Download dan de handige BirdRing-app! De app is beschikbaar voor Android en iOS en maakt het eenvoudig om waarnemingen snel door te geven én direct informatie over de afgelezen vogels te bekijken. Ook handig: dat kan gewoon terwijl u nog in het veld bent.